Wat zijn ‘Vuile bommen”?

What are ‘dirty bombs’?

Wat zijn ‘vuile bommen’?

Rusland beschuldigt Oekraïne ervan dat het een ‘vuile bom’ – een conventionele bom met radioactief materiaal – zou willen inzetten in de oorlog. De aantijging werd dit weekend geuit door de Russische minister van defensie Sergej Sjojgoe in telefoongesprekken met zijn Amerikaanse, Britse, Franse en Turkse collega’s. Oekraïne en de westerse bondgenoten wijzen de beschuldigingen van de hand.

De Oekraïense president  Zelenski zei in een reactie dat Rusland mogelijk zelf de inzet van een vuile bom voorbereidt. “Als Rusland belt en zegt dat Oekraïne naar verluidt iets voorbereidt, dan betekent het maar een ding: Rusland heeft dit voorbereid”

Een vuile bom is geen nucleair wapen, maar een ‘gewone’ bom met een radioactieve lading of omhulsel. Het in elkaar zetten van zo’n bom is niet heel ingewikkeld. De ontploffing van de bom is een conventionele ontploffing – het is geen nucleaire explosie die een enorme hoeveelheid energie vrijgeeft door atoomsplitsing – maar het is nog steeds een explosie die radioactief materiaal kan verspreiden. Omdat de explosie niet zo groot is als bij een atoombom, is het onwaarschijnlijk dat radioactief materiaal de bovenste atmosfeer bereikt om later ‘fallout’ te worden. Een vuile bom is dus geen nucleair wapen of een nucleaire explosief. Toch is een vuile bom tactisch ook weer niet geheel nutteloos: het grootste gevaar zit ‘m namelijk in het psychologische effect. Een vuile bom roept associaties op met kernwapens en stralingsgevaar. Er kan grote paniek ontstaan onder de burgerbevolking, die de maatschappij ontwricht en economische schade toebrengt.

Wat zijn de effecten?

Een voorbeeld is het incident in 1987 in Goiania in Brazilië, waar een cesium-137-bron werd gevonden en geopend door schrootzoekers in een verlaten instituut voor radiotherapie. Het materiaal werd gebruikt in verf, het stof verspreidde zich over de omgeving en besmette in twee weken tijd meer dan 400 personen. Vier van hen stierven aan de radioactieve blootstelling. Om verdere schade te beperken, moesten meer dan 100.000 mensen worden getest en was er een langdurig sociaal stigma op het gebied waar het incident plaatsvond.

Een andere vergelijking is die met de ramp van Tsjernobyl. Hoewel deze situatie heel anders is dan een scenario met een vuile bom, liet het wel zien hoe radioactieve stoffen, en met name cesium, zich hechten aan een stedelijke omgeving en wat de, lange-termijn, gevolgen zijn voor de omringende bevolking.

Hoe te handelen bij een vuile bom?

De meeste hulpdiensten hebben protocollen voor “CRBN” (Chemische, Radiologische, Biologische en Nucleaire)-noodsituaties, om de situatie het hoofd te bieden worden een aantal fasen onderscheiden: de periode voor een aanval, kort er na en enige tijd na de aanval.

Voor de aanslag kan een ‘vuile bom’ al straling uitzenden, maar het is zeer waarschijnlijk dat dit alleen de terrorist zelf of nabije omstanders treft. In de fase direct na de aanslag is het noodzakelijk om gewonden eerst te verzorgen en te stabiliseren voordat met ontsmetting wordt begonnen, terwijl reddingswerkers tegelijkertijd maatregelen moeten nemen voor hun persoonlijke veiligheid en bescherming.

Omdat puin als een hotspot voor radioactief materiaal kan werken, moet het reinigingsproces zo snel mogelijk worden gestart. Elke wolk die door de explosie is ontstaan, kan radioactieve deeltjes vervoeren en materiaal verspreiden dat zich aan gebouwen, gras en straten zal hechten. Het is noodzakelijk om de radioactieve wolk te gaan monitoren om te bepalen welke gebieden zijn verontreinigd en schoongemaakt moeten worden.

Is er internationale regelgeving over een vuile bom?

Er is een wereldwijde inspanning om nucleair materiaal veilig te bewaren om het gebruik ervan in elk soort geïmproviseerd radiologisch wapen te voorkomen. Er zijn internationale overeenkomsten, zoals de Convention on the Physical Protection of Nuclear Materials, the International Convention for the Suppression of Acts of Nuclear Terrorism, en een serie UN Security Council resolutions. Er zijn ook informele mechanismen, zoals het Global Partnership Against the Spread of Weapons and Materials of Mass Destruction en de resultaten van de Nuclear Security Summit Processes, die niet-bindende toezeggingen waren om hoogverrijkt uraniumfaciliteiten om te zetten in laagverrijkt uranium en overtollige materialen onder wereldwijde controle te plaatsen.

Een vuile bom is GEEN nucleair wapen en het is GEEN nucleair explosief. Daarom valt het niet onder het NPV of de TPNW.

Consequente en ondubbelzinnige veroordeling door regeringen en het maatschappelijk middenveld kan de norm tegen het gebruik van radiologische wapens of ‘vuile bommen’ helpen versterken, en hiermee de inzet op het gebied van nucleaire veiligheid, ontwapening en non-proliferatie versterken.

Het gebruik of de dreiging met gebruik van een chemisch, biologisch, radiologisch of nucleair wapen is onwettig en moet ten alle tijden worden veroordeeld.

 

Share This

Deel uw mening

Laat uw omgeving weten hoe u over dit onderwerp denkt.