Peace through Health initiatives

Bruggen bouwen in het Midden-Oosten

 

Kunnen grensoverschrijdende gezondheidsprojecten een bijdrage leveren aan de vrede? Een Canadese studiegroep begeleidde artsen uit Israël, Palestina en Jordanië gedurende 10 jaar in enkele langlopende projecten van samenwerking. Het medisch vakblad The Lancet publiceerde een verslag van hun ervaringen.

 

CISEPO (Canada International Scientific Exchange Program) is een non-profit organisatie, verbonden aan de Universiteit van Toronto. In 1995 vroeg de Jordaanse Koning Hoessein aan CISEPO om medische samenwerking tussen Jordanië en Israël te coachen, in navolging van het vredesverdrag dat beide landen in 1994 sloten. Even later kwam er een gelijkaardige vraag van de Israëlische en Palestijnse regeringen. Dat was alvast een goede start want ondersteuning door de overheden maakt alles veel eenvoudiger. Denk maar aan het organiseren van overlegmomenten en congressen, waarvoor het vrij verkeer van deelnemers en sprekers vereist is.

 

Congenitale doofheid

Een eerste gezondheidsprobleem was snel gevonden: in Jordanië en onder de Israëlische Arabieren zijn aangeboren gehoorstoornissen (erfelijke sensorineurale doofheid) een veel voorkomend probleem. Opsporen en behandelen van deze baby’s voorkomt veel sociale en economische ellende bij de betrokken kinderen en hun families. Onder impuls van CISEPO en met de steun van het Jordaanse koningshuis werd de Middle East Association for Managing Hearing Loss opgericht, de allereerste gemengd Arabisch-Israëlische artsenorganisatie! Verspreid over de drie landen namen twintig ziekenhuizen, negen universiteiten en tientallen centra voor begeleiding van moeder en kind deel aan het project. Tussen 2001 en 2004 werden bijna 17.000 Palestijnse, Israëlische en Jordaanse pasgeborenen gescreend op gehoorstoornissen en zo mogelijk behandeld met gehoorprothesen, cochleaire implantaten en educatie. De volgende fase is het testen van nog eens 130.000 kinderen in achtergestelde gebieden. Het spreekt vanzelf dat een project van die omvang veel overleg en samenwerking vereist. De resultaten zijn dan ook indrukwekkend: Israëlische en Arabische artsen en paramedici hielden drie gemeenschappelijke congressen, gingen elkaar opzoeken voor trainingssessies en onderzoeksprojecten, communiceerden intens via telefoon en e-mail en publiceerden samen wetenschappelijke artikels. Het hoeft geen betoog dat deze ontmoetingen, en de informele contacten die ze meebrengen, het wederzijds begrip en vertrouwen tussen de deelnemers stimuleren.

 

Trusted third party

De coördinatie door CISEPO stond er garant voor dat het werk niet gehinderd werd door politieke machinaties. In woelige tijden met veel wederzijdse terreuracties (de tweede intifada begon op 28 september 2000, de reactie van Israël bleef niet uit) was de aanwezigheid van een neutrale derde partij cruciaal om het project niet uit elkaar te laten spatten. Bovendien krijgen de deelnemers in eigen land vaak negatieve reacties van collega’s. CISEPO besteedt dan ook veel aandacht aan het ‘imago’ van de activiteiten, waarbij de nadruk wordt gelegd op de humanitaire en wetenschappelijke doelstellingen van de onderneming. Het is belangrijk dat de ‘kritische massa’ overschreden wordt: het aantal deelnemers in de betrokken landen moet groot genoeg zijn om het initiatief niet te laten marginaliseren en uitdoven. De tactiek bestaat er dan ook in om de bestaande projecten steeds verder uit te bouwen. Zo wordt het gehoorsonderzoek van pasgeborenen uitgebreid naar de zorg voor moeder en kind, gezondheidsbevordering bij kinderen, voeding en infectieziekten. Hoe meer mensen er bij betrokken worden, hoe meer kans op overleven en hoe breder het maatschappelijk effect. De Wereldgezondheidsorganisatie stelde in 1981: “De rol van artsen en andere gezondheidswerkers in het bewaren en herstellen van vrede is de belangrijkste factor in het bereiken van gezondheid voor iedereen”. CISEPO illustreert hier welke voorwaarden moeten vervuld zijn: een project dat ontstaat uit een echte medische behoefte in de deelnemende regio’s, een pro-actieve en betrouwbare bemiddelaar of ‘derde’ en tenslotte een kritische massa van bruggenbouwers die bereid zijn om zich te engageren.

 

Kun je de politiek negeren?

In een commentaarstuk stelt de Syrische arts Samer Jabbour een aantal kritische vragen bij het CISEPO-project. Het is bijvoorbeeld niet zo evident dat deze initiatieven in de huidige oorlogstoestand zinvol zijn.

“De rationale en de waarde van samenwerking moet voor de sceptici nog bewezen worden, voornamelijk voor de Arabieren die daar niet van willen weten vooraleer het politiek conflict is opgelost. Palestijnse artsen, die geconfronteerd worden met de bezetting en het dagelijks lijden, willen solidariteit en daar merken ze weinig van. In plaats daarvan krijgen ze voorstellen tot samenwerking, die grif gesteund worden door allerhande organisaties en donoren. Maar Palestijnse artsen vinden dat samenwerking aan Israël de voordelen geeft van vreedzame relaties, nog voor het land enig recht gedaan heeft aan het Palestijnse volk. Andere Arabische artsen, ook in landen die een vredesverdrag met Israël hebben gesloten, zoals Egypte en Jordanië, voelen zich moreel verplicht om deze houding van hun Palestijnse collega’s te steunen. Veel Israëlische artsen erkennen de Palestijnse rechten en zijn bereid om zich te engageren. Maar zij zijn verdacht voor de Palestijnen als ze niet komen onder de paraplu van de solidariteitsbeweging en worden gewoonweg afgewezen door de meeste Arabieren, artsen of niet”. Jabbour vraagt zich dan ook af of de inspanningen van CISEPO echt iets doen om de impasse te doorbreken. Kunnen deze initiatieven zich wel veroorloven om de politiek te negeren? Israëlische artsen die ondanks Palestijns scepticisme toch samenwerken geven wellicht blijk van openheid van geest. Hun Palestijnse collega’s daarentegen riskeren een publieke blamage, wat samenwerking eerder contraproductief maakt. Legitimatie is immers essentieel als artsen de mensen willen meenemen op weg naar vrede. Het CISEPO-project lijkt te beperkt om een echte impact te kunnen hebben op het vredesproces. De ‘kritische massa’ waar de auteurs het zelf over hebben lijkt volgens Jabbour nog erg ver weg, zo niet onbereikbaar. Anderzijds zijn er organisaties zoals de Israëlische afdeling van Physicians for Human Rights die de politieke dimensie wél benadrukken. Maar die krijgen wereldwijd onvoldoende aandacht en steun. Een grondige discussie over de verdiensten van de verschillende modellen van samenwerking, in het Midden-Oosten en elders, is beslist noodzakelijk.

 

* CISEPO: http://www.cisepo.ca

* Promoting Arab and Israeli cooperation: peacebuilding through health initiatives (Skinner e.a.), http://image.thelancet.com/ extras/04art3217web.pdf

* Healing and peace making in the middle east: challenges for doctors (Samer Jabbour), http://image.thelancet.com/extras/

04cmt309web.pdf

* Physicians for Human Rights Israel: http://www.phr.org.il/phr